Doodsoorzaken in 1942

In deze vijfdelige serie kun je op basis van overlijdensaktes de verschillende doodsoorzaken lezen van de gesneuvelde/overleden/omgekomen mensen die voor Nazi-Duitsland vochten of zich hebben ingezet om de oorlogsmachine draaiende te houden.
Per jaar vat ik samen wat de meest voorkomende doodsoorzaak was en benoem ik de overige doodsoorzaken. Hierbij komt meteen een vermelding dat niet van alle personen een overlijdensakte te vinden is waardoor de doodsoorzaak van die personen dus onbekend blijft. Ook melden ze lang niet altijd de exacte doodsoorzaak en soms zijn ze erg gedetailleerd. De focus ligt vooral op oorzaken anders dan “gesneuveld in gevecht”. Denk hierbij onder andere aan ongevallen, ziektes en zelfmoorden.

We gaan verder in 1942.

Veel gebruikte termen

Op de overlijdensaktes kom je vele termen tegen. Hieronder de meest gebruikte en de uitleg.

  • Unfall: Door een ongeval om het leven gekomen. Dit kan een verkeersongeval zijn maar ook een val van het dak waarbij de persoon overlijdt.
  • Verstorben: Overleden. Wordt hoofdzakelijk gebruikt bij een natuurlijke of niet gewelddadige dood.
  • Gefallen: Gesneuveld. Veelal door een gewelddadige doodsoorzaak overleden.
  • Selbstmord: Zelfmoord.
  • Selbstmord durch Erschießen: Zich van het leven beroofd door schieten met een (vuur)wapen.
  • Selbstmord durch Erhängen: Zich van het leven beroofd door ophanging.
  • Selbstmord durch Ertrinken: Zich van het leven beroofd door verdrinking.
  • Freitod: Zelfmoord, enkel soms als eervol beschouwd waarna ze met militaire eer werden begraven.
  • Ertrunken: Verdronken.

Tabel met doodsoorzaken

Hieronder de tabel met doodsoorzaken van 1-1-1942 tot en met 31-12-1942. In de lijst zijn de gegevens opgenomen van 1012 bekende overledenen. Er zijn 2 onbekende doden dit jaar die dus niet meetellen in de data.
De benoemde aantallen oorzaken zijn dus op basis van overlijdensaktes. Er is geen verder onderzoek uitgevoerd per geval of de aktes 100% correct zijn.
Er zijn doodsoorzaken waar het getal nul bijstaat. Dit betekent enkel dat er nul meldingen bekend zijn.

DoodsoorzaakAantallenUitleg
Gefusillleerd na kriegsgericht22Doodgeschoten na veroordeeld te zijn voor het Duitse gerecht.
Gefusilleerd na deserteren2Doodgeschoten na "fahnenflucht".
Gefusilleerd (reden onbekend)2Vanwege onbekende reden doodgeschoten.
Geliquideerd door onbekende dader1Aanslag gepleegd op persoon, niet bekend of het gerichte verzetsactie was
Gesneuveld93Gesneuveld door onbekende oorzaak. "Gefallen"
Neergestort215Neergestort met vliegtuig door verschillende oorzaken.
Omgekomen bij bombardement/Luchtaanval66Direct overleden door bombardement, beschieting artillerie etc.
Omgekomen bij het ruimen van zeemijn14Voornamelijk zeelieden van Minensuch flottiles die bij het zoeken/ruimen van zeemijnen omkwamen
OnbekendOverigenGeen vermelding op Sterbeurkunde of onleesbaar.
Ongeval: Bij militaire oefening omgekomen1Ook tijdens oorlog moet er geoefend worden. Exacte oorzaak is niet vermeld.
Ongeval: Bij onbekende handeling met landmijnen omgekomen1Door een (land)mijnexplosie omgekomen. Onbekend of hij erop ging staan of bij het leggen is omgekomen.
Ongeval: Electrocutie2Overleden tijdens werken met onder spanning staande voorwerpen
Ongeval (oorzaak onbekend)55"Unfall" met onbekende oorzaak. Veelal niet vermeld.
Ongeval: Met een vuurwapen omgekomen (zelf veroorzaakt)0Veelal bij reinigen van vuurwapens of spelen met geladen vuurwapens.
Ongeval: Met een vuurwapen omgekomen (oorzaak derden)1Onveilig met vuurwapens omgaan waarbij wapen onbedoeld afgaat en collega overlijdt.
Ongeval: Met een vuurwapen omgekomen (oorzaak onbekend)13Omgekomen door een vuurwapen. Kan door onzorgvuldige handeling met wapens zijn maar ook doodgeschoten door de wacht. Exacte reden dus niet vermeld.
Ongeval: Met geschut wat detoneert door fout19Geschut dat ontploft door foutieve handeling of munitie
Ongeval: Met detonatie van munitie (Blindganger)1Ontploffing van munitie al dan niet blindgangers of munitievoorraden.
Ongeval: Op landmijn gelopen9Op eigen of vijandelijke landmijn lopen.
Ongeval: Trein/tramongeval8Onder trein/tram gekomen/van trein gevallen.
Ongeval: Verkeersongeval met Auto of motor(fiets)10Alle verkeersongevallen van auto tot paard met wagen.
Overleden in lazerett door ziekte106Na een ziekte op natuurlijke wijze overleden in het ziekenhuis.
Overleden in lazerett na verwonding39Na verwonding in ziekenhuis overleden.
Overleden in lazerett reden onbekend22Na onbekende reden overleden in ziekenhuis. Vaak niet leesbare oorzaak.
Overleden na beschieting0In vuurgevecht gesneuveld.
Verdronken65Verdronken op zee, in grachten of meertjes.
Zelfmoord79Zelfmoord vanwege uitlopende redenen en manieren. Veelal schieten.
Zelfmoord (vermoedelijk/niet bevestigd)1Hierbij wordt zelfmoord vermoed maar ze twijfelen.
Ziekte van griep tot hartaanval (niet bekend waar gestorven)64Door ziekte op natuurlijke wijze overleden. Niet vermeld waar dit is gebeurd.

Zelfmoorden (Selbstmord)

Op de overlijdensaktes staat te lezen “Selbstmord” of “Freitod”. Aangezien dit meestal als oneervol werd beschouwd werden deze personen apart begraven van de soldaten die in de strijd eervol sneuvelden. Ze kregen een zwart eenvoudig kruis in plaats van een wit en ze lagen bij elkaar, ze werden zonder enig militair eerbetoon ter aarde besteld.

Het aantal zelfmoorden in 1942 bedraagt minimaal 79. Ze zijn net als in de voorgaande jaren over het hele jaar verspreid, er dus geen periode dat het aantal bijzonder afwijkt. Je zou bijvoorbeeld met de kerstdagen een piek verwachten maar dat is niet zo.
De jongste persoon was 17 jaar oud, de oudste was 68. De rangen variëren van manschappen tot officieren waarbij een kolonel (Oberst) de hoogste rang had.
Op diverse overlijdensaktes staat de manier waarop zelfmoord is gepleegd. Ophanging en zichzelf doodschieten zijn de meest voorkomende manieren. Soms melden ze er specifiek het gebruikte wapen zoals een Luger P08 of een karabijn. Op één overlijdensakte stond de curieuze melding dat hij zich tweemaal in het hart geschoten had. (doppelter Herzschuß)

In 1942 zijn 5 mensen op hun verjaardag overleden, door ongevallen of in strijd gevallen. Eén pleegde zelfmoord op zijn verjaardag.

Zelfmoord onder vrouwen

In 1942 pleegde geen enkele vrouw zelfmoord. De vrouwen die in 1942 omkwamen zijn door bombardementen/luchtaanvallen om het leven gekomen.

Bekijk ook voor andere jaren de doodsoorzaken. (Niet aanklikbare links zijn nog niet verwerkt/online)

Fusillades

Ruim 20 man werd door gefusilleerd al dan niet na een kriegsgericht. De reden hiervoor zijn divers maar crimineel gedrag en desertie zijn redenen die vaak voorkomen. Velen zullen wel bekend zijn met de Waalsdorpervlakte waar vele Nederlanders oa uit het verzet gefusilleerd werden. Ook Duitsers werden hier gefusilleerd. Bij één persoon werd de locatie “Galgenberg Arnhem” vermeld.

Dit is een locatie nabij het Openluchtmuseum waar al eeuwenlang mensen werden geëxecuteerd. In 1700 door middel van een houten galg maar daarna door een stenen variant die 21 mensen tegelijk kon verwerken. Begin 1800 werd deze afgebroken omdat het tentoonstellen van dode mensen aan een galg niet meer toegestaan was. Hoeveel mensen er tijdens de tweede wereldoorlog zijn gefusilleerd is mij niet bekend maar in 1942 minimaal 2 volgens de overlijdensakten.

Op de overlijdensakten wordt ook vaak de melding gemaakt of ze in een “einzelgrab” liggen of juist niet. Gefusilleerden werden nog wel eens in graven met meerdere personen begraven. Een overbrengingsrapport maakte melding van een dubbelgraf waarbij de ene voor bedrog was gefusilleerd, waar de ander voor was gefusilleerd werd niet vermeld. Ze hadden een zwart kruis op hun graf als teken dat ze geen eervolle dood hadden gekend.

Verdronken

Minimaal 65 personen zijn verdronken. Vaak staat er enkel de melding “verdronken” maar geen verdere details. Sommigen zijn gevonden in 1 van de vele grachten in steden, anderen zijn verdronken tijdens het baden in de zee. Het is soms lastig een specifiele doodsoorzaak aan een persoon toe te wijzen. Soms staat er dat iemand verdronken is NA een luchtaanval op hun boot die vol getroffen werd. Zet je deze in de categorie gesneuveld of verdronken. Zo zie je dat de lijsten altijd een indicatie zijn van hoe de meesten overleden en geen harde cijfers.

Bekijk ook voor andere jaren de doodsoorzaken. (Niet aanklikbare links zijn nog niet verwerkt/online)

Elk bericht is tot stand gekomen door gebruik te maken van diverse bronnen.


Gepubliceerd op: 21 augustus 2023. Auteur: John van den Boogaart. Laatst gewijzigd op: 1 februari 2024.

Leestijd: 3 minuten

Plaats een reactie